Deze website maakt gebruik van cookies. Door uw bezoek gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies.
Uitleg over cookies, met een link naar de pagina met privacy beleid Meer informatie Sluiten

Onafhankelijke SenaatsFractie

De OSF is een platform van onafhankelijke provinciale partijen

Kernwaarden: kleinschaligheid en de menselijke maat.
De politiek bestaat om de burger te dienen en niet andersom.

Nieuwe economie vraagt om nieuw bewustzijn

Naar mijn mening zijn er drie oorzaken voor de maatschappelijke onvrede in Nederland en andere Westerse landen. De eerste oorzaak is de vergroting van de inkomensongelijkheid. De tweede oorzaak is het ontbreken van een werkelijke (echte) democratie en de derde oorzaak is de overwaardering van materiële waarden zoals winstmaximalisatie of maximalisatie van het individuele belang, de daarmee samenhangende dwangmatige gerichtheid op economische groei en het mijns inziens gebrek aan of onderwaardering van immateriële waarden zoals werkelijke gelijkwaardigheid, solidariteit, integriteit, barmhartigheid en een gelijkmatige verdeling van de welvaart in onze samenleving.

Vrije markt
Liberale economen en politici hangen de theorie van 'Adam Smith' aan. 'Smith' was de grondlegger van het klassiek liberalisme. Volgens zijn theorie levert een vrije markt als economisch systeem het meest op voor de samenleving als geheel. Voorwaarde is wel dat ieder individu zijn eigen belang tracht te maximaliseren op deze markt. De vrije markt zorgt dan voor evenwicht en harmonie. Daarnaast stelde hij dat 'the division of labor is limited by the extent of the market'. Hij bedoelde hiermee het volgende; hoe groter de afzetmarkt van een bepaald product, hoe meer producten er geproduceerd kunnen worden, hoe meer producenten zich kunnen specialiseren in een specifiek onderdeel van het productieproces, hoe lager de productiekosten van het betreffende product per eenheid zullen zijn en hoe groter de bedrijfswinst en/of hoe lager de consumentenprijs kan zijn. 'Smith' beschrijft met deze theorie het kostenvoordeel van productie op grote schaal. Met dit argument pleiten liberale economen en politici al decennia lang voor liberalisering van de wereldhandel middels het stimuleren van vrij handelsverdragen en globalisering. Dit zou immers meer welvaart opleveren voor iedereen, ook voor Henk en Ingrid, was de boodschap aan de burger.

Burger betaalt de prijs van globalisering
We weten, anno 2017, inmiddels beter. Ondanks dat Ingrid zich vandaag de dag met een beperkt budget toch dronken kan shoppen aan spotgoedkope 'wegwerpspullen' uit China of Bangladesh, heeft Henk waarschijnlijk minder werk en in ieder geval hetzelfde of minder inkomen. Zowel Branko Milanovic, econoom van de Wereldbank, Thomas Piketty als Ewald Engelen tonen namelijk aan dat als gevolg van de liberalisering van de wereldhandel in Westerse landen de lonen van mensen met een midden en een laag inkomen zijn gedaald in vergelijking met vijfentwintig jaar geleden, het aantal werkenden zonder rechtsbescherming (het precariaat) is toegenomen en de rijken, lees aandeelhouders, rijker zijn geworden.

China is het wonderkind van de globalisering en de fabriek van de wereld geworden. In China vindt voor de laagste kostprijs de grootste productie plaats. Dankzij de lage lonen, het ontbreken van rechtsbescherming voor arbeiders en milieuwetgeving. In Westerse landen zijn hele industrieën verdwenen en is loonmatiging nodig om de concurrentiestrijd met China aan te kunnen gaan. Het gevolg van deze ontwikkeling is volgens 'Milanovic' een grotere inkomensongelijkheid in Westerse landen en minder inkomensongelijkheid in Azië. Miljoenen mensen ontstijgen daar door globalisering de armoede maar worden naar Westerse maatstaven tegelijkertijd uitgebuit door de abominabel slechte omstandigheden waarin ze werken.

Zolang wij, Westerse consumenten, op koopjes blijven jagen, meer voor minder willen, winkelen wij onszelf werkeloos. Koopjes worden namelijk in China gemaakt. Een soortgelijk mechanisme doet zich min of meer voor bij de aankoop van voedsel door de Westerse consument. Zolang wij de plofkip blijven prefereren boven de biologische of scharrel kip, blijven we de bio-industrie sponsoren, kopen en eten we onszelf en ons milieu ongezond waardoor de zorgkosten voor mens en milieu blijven stijgen.

De Westerse burger is als consument blij met goedkoop in de schappen van de Action of de Big Bazar maar als werknemer is hij of zij boos. Hij of zij ziet namelijk zijn of haar inkomen dalen en heeft minder werk terwijl hem of haar door vrijwel alle politici en economen jarenlang is verteld dat vrije wereldhandel en globalisering voor iedereen meer welvaart zou opleveren en niet alleen voor de rijken. Voor het milieu betekent deze tsunami aan spotgoedkope wegwerpproducten uit Azië een enorme plastic soep in onze oceanen en de aanwezigheid van plastic in producten waarin je het jezelf met de beste wil van de wereld niet kunt voorstellen zoals in honing en bier. Redenen te meer om af te kicken van onze consumptieverslaving, lijkt mij. Er zijn duurzamere methoden om gelukkig te zijn.

Ontwrichtende werking op democratie
Volgens 'Engelen' en 'Tonelson', auteur van raise to the bottom, blijkt de werkelijke redenen achter globalisering vaak niet het voordeel van de grote schaal te zijn maar het ontlopen van arbeidswetgeving, belastingheffing of milieuwetgeving in het land van herkomst van de onderneming. Ook hebzuchtige of politieke overwegingen in de vorm van politieke schaalvoordelen zijn volgens 'Engelen' redenen voor globalisering; 'hoe groter de onderneming, hoe groter het beschikbare budget voor het op de been brengen van een leger aan lobbyisten waarmee de politiek beïnvloed en gechanteerd kan worden. 'Zo hebben de farmaceutische sector, de financiële sector, de voedselindustrie, de automobielindustrie en de tabaks-industrie een leger aan lobbyisten voor zich werken dat er voor zorgt dat het politieke beleid sinds 1970 deze industrieën gunstig gezind is. Denk daarbij aan het matigen van de lonen, het verminderen van ontslagbescherming en het verlagen van de vennootschapsbelasting (van 48% in 1970 naar 25% nu)'. Wereldwijd is daardoor het aandeel van het Nationaal Inkomen dat uitgekeerd wordt aan werknemers in de vorm van lonen gestaag gedaald en steeg het deel dat aan aandeelhouders werd uitgekeerd'.
Het mooiste voorbeeld van de beïnvloeding of chantage van de politiek door de multinational is volgens 'Engelen' de redding van ING, ABN en SNS door de Nederlandse staat. 'Deze failliete megabanken waren zo groot geworden dat ze too big to fail en too big to manage werden. De belastingbetaler heeft sinds 2008 daarom 130 miljard mogen betalen aan de financiële sector'. Dit is natuurlijk oud nieuws. Wat geen oud nieuws is, is dat de politiek bijna tien jaar na het begin van de financiële crisis zowel op Europees als op Nationaal niveau er op geen enkel wijze in is geslaagd het belang van de burger in deze te dienen. De grote banken zijn nog steeds niet opgesplitst in kleinere banken en de richtlijnen met betrekking tot het eigen vermogen van een grote bank lijken in de verste verte nog niet op het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen van iedere gezonde onderneming in willekeurig welke andere sector dan ook. Daarbij komt dat de balansen van deze megabanken sinds het begin van de financiële crisis alleen maar zijn gegroeid (Daarom hecht ik ook weinig waarden aan de recente groeicijfers van onze economie). Dit alles dankzij een falend politiek beleid, een krachtige lobby van de financiële sector in Brussel en Den haag en de consumptiedrift van de burger. Een ander voorbeeld van een te machtig geworden multinational is Shell. Zij heeft overduidelijk de politiek in haar achterzak zitten. Zowel Shell als de overheid weigeren namelijk Groningers met een door aardbevingen verwoest huis, financieel tegemoet te komen.

Dus naast een vergroting van de inkomensongelijkheid heeft een onvoldoende gestuurde markteconomie in combinatie met globalisering gedurende de laatste decennia een ontwrichtende uitwerking op onze democratie die anno 2017 volgens 'Engelen' meer weg heeft van een lobbycratie of een corpocratie waarin het publiek belang en het belang van de burger niet of ruim onvoldoende wordt vertegenwoordigd, dan van een echte democratie. Ondanks dat zojuist genoemde feiten en conclusies meer dan voldoende wetenschappelijk zijn onderbouwd, vertellen liberale politici en economen de burger vandaag de dag met droge ogen dat meer globalisering en meer vrije handelsverdragen meer welvaart oplevert voor iedereen.

Sturende overheid
In plaats van een overheid die laf en passief langs de kant blijft staan heeft ons land een krachtige en deskundige overheid nodig die sturend optreedt om de zojuist vernoemde nadelen van een op hol geslagen markteconomie voor de burger en het milieu op te vangen. We willen toch niet leven in een land waarin het 'ieder voor zich is' en het recht van de sterkste of slimste geldt? We willen toch gelijke kansen voor iedereen? Dat is tenminste wat ik politici dagelijks hoor zeggen. Deze uitspraak lijkt me echter eerder te behoren tot de vaste verkiezingsretoriek van alle grote politieke partijen dan dat ze daadwerkelijk omgezet wordt in beleid. Nu leven we namelijk in een land waar, ondanks onze welvaart, meer dan 1,4 miljoen mensen onder de armoedegrens leeft, de voedselbanken gedurende het laatste decennium als paddenstoelen uit de grond zijn gerezen, ouderen in verpleeghuizen onderworpen worden aan een plasregime, zorgbehoevende mensen al lang de zorgkosten niet meer kunnen betalen en Lyme en Q- koorts patiënten op eigen kosten zijn aangewezen op het buitenland omdat het voor verzekeraars en farmaceuten blijkbaar niet interessant is deze groep patiënten te helpen. En in een land dat nu niet bepaald uitblinkt in de vergroening en verduurzaming van de economie. Dit laatste is een understatement.

Hoe nu geschetste problemen op te lossen? Er is een overheid nodig die het evenwicht tussen de macht van het kapitaal en de macht van arbeid te herstellen via wetgeving en/of fiscaal beleid. Een overheid die deskundig is en gericht stuurt. Dit kan volgens 'Engelen' op de volgende wijze: 'Door meer wettelijke bevoegdheden verleent aan de ondernemingsraden. En door belasting te gaan heffen op financiële transacties (dit laatste gebeurt al in tien lidstaten van de EU)'. Op deze wijze kan een bedrijfsstrategie die gericht is op het behalen van winstresultaten op korte termijn teneinde de waarden van de aandelen te verhogen of een strategie die gericht is op het vervuilen van de omgeving, op tijd bijgestuurd kan worden.

'Door in plaats van grootschaligheid, kleinschaligheid en menselijke maat te stimuleren'. Het midden en kleinbedrijf is over het algemeen namelijk meer betrokken bij de regio dan het grootbedrijf '.
'Door je als overheid niet meer te laten chanteren door 'de multinational' maar haar door fiscale wetgeving te stimuleren maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen zowel op sociaaleconomisch als milieu-technisch terrein'. Op dit moment is bijvoorbeeld de belasting op arbeid hoog terwijl er voldoende arbeidskrachten beschikbaar zijn en is de belasting op schaarse grondstoffen laag! Door, zoals Engelen voorstelt, de mededigingsautoriteit terug te halen van Europees niveau naar nationaal niveau zodat grootbedrijf en grootbank haar marktmacht niet nog langer op deze grote schaal kan misbruiken en beiden op tijd opgesplitst kunnen worden ter bescherming van de burger en de samenleving.

Door als overheid schuldhorigheid niet meer te stimuleren. We weten inmiddels namelijk dat een diepe recessie het gevolg is van een dwangmatige afgedwongen economische groei gebaseerd op schulden. Daarom hebben de huidige economische groeicijfers in mijn ogen nauwelijks betekenis (de schulden van private sector zijn de laatste jaren weer toegenomen evenals de balansen van de banken), en is het belangrijk af te kicken van onze schuldverslaving. Door als overheid niet meer klakkeloos willekeurig welk vrijhandelsverdrag af te sluiten door de voordelen van deze verdragen voor de burger, lage consumptieprijs en lage lonen, structureel te overschatten ten opzichte van een meer protectionistische beleid vorm gegeven door het heffen van invoerrechten, het verhogen van de lonen en een hogere consumptieprijs (Toulson). Door de DNB verantwoordelijk te maken voor het beheren en het creëren van de totaal in omloop zijnde geldhoeveelheid zodat commerciële banken alleen tot taak hebben het spaargeld van spaarders te beheren en van dit spaargeld leningen te verstrekken aan bedrijven. Door het invoeren van volgeld (echt geld) in plaats van bankgeld en het invoeren van full reserve in plaats van fractioneel reserve zoals dat nu door banken gehanteerd wordt (3% of 4% van de uitstaande leningen). Zie de voorstellen van stichting 'Ons Geld'.

Nieuw bewustzijn en moreel leiderschap
Dit is echt geen ingewikkelde puzzel. Om dit nieuwe beleid uit te voeren is echter wel een nieuw bewustzijn nodig. De stelling van Smith dat 'de samenleving als geheel het beste af is als een ieder zijn individuele belang tracht te maximaliseren op de vrije markt', blijkt overduidelijk niet het beste voor de samenleving als geheel te zijn en is achterhaald.

De roep uit de samenleving om moreel leiderschap en begrenzing van vrije markten wordt niet voor niets steeds luider. Niet zo verwonderlijk, Smith's theorie stamt immers uit de achttiende eeuw. Maar wat houdt dit nieuwe bewustzijn en moreel leiderschap dan in?

Dit houdt in dat burgers, ondernemers, bestuurders en politiek leiders moedig genoeg zijn om oude economische dogma's die bewezen niet meer functioneren, los te laten. Dat ingezien mag worden dat ons consumptie- en leengedrag van vandaag onze toekomst van morgen bepaald. Dat ingezien mag worden dat men de mogelijkheid heeft zich in zijn te nemen beslissingen niet meer alleen te laten leiden door materiële waarden als winstmaximalisatie of het maximaliseren van het eigen belang maar dat keuzes ook mogen voortkomen uit verinnerlijkte immateriële waarden als integriteit, gelijkwaardigheid, solidariteit, barmhartigheid en een gelijkmatige verdeling van de welvaart. Niet omdat ik dat wil maar omdat dit helend zal werken voor de mens, de samenleving en de aarde als geheel. Deze waarden zijn echter wel verbonden aan een ander deel van de persoonlijkheid dan het ego. En precies hier ligt, los van welke religieuze opvatting dan ook, een braakliggend terrein dat onderzocht en ontdekt mag worden.

Michiel Bienert

Locomotie

Blijf ook op de hoogte van de ontwikkelingen van de onafhankelijke politiek.
Abonneer je nu en ontvang Locomotie levenslang gratis in de bus. >